Telewizja satelitarna w budynku wielorodzinnym to zazwyczaj nie jeden talerz na każdym balkonie, lecz przemyślana instalacja zbiorcza, w której 1 lub 2 anteny offsetowe zamontowane na dachu obsługują dziesiątki mieszkań jednocześnie. Brzmi niemal jak magia, ale mechanizm jest zaskakująco prosty: sygnał z satelity trafia do konwertera LNB, z niego do multiswitcha, a z multiswitcha – kablem do każdego lokalu osobno. Każdy mieszkaniec wybiera swój kanał i swoją polaryzację niezależnie od sąsiadów, jakby miał własny talerz.

Anteny stosowane w takich instalacjach to anteny offsetowe o średnicy od 90 do 120 cm. Producenci tacy jak Corab oferują je ze stalowego blachy w aż 5 rozmiarach, z zyskiem energetycznym od 34,1 dB do 41,5 dB (dla częstotliwości 11,70 GHz) i zakresem pracy 10,7–12,75 GHz. Nie jest to sprzęt, który można kupić w pierwszym lepszym supermarkecie – montaż zbiorczy wymaga sprzętu dedykowanego i odpowiednio zaprojektowanego układu dystrybucji sygnału. Dlatego zanim wspólnota mieszkaniowa podejmie taką inwestycję, warto powierzyć projekt doświadczonemu instalatorowi, który zmierzy poziom sygnału, dobierze odpowiedni sprzęt i zaplanuje okablowanie od dachu aż do ostatniego gniazdka.

Multiswitch – urządzenie, które sprawia, że to wszystko działa

Multiswitch to elektroniczne urządzenie przełączające, które pracuje w zakresie częstotliwości od 950 do 2150 MHz (a czasem nawet do 2400 MHz) i rozdziela sygnał z konwertera LNB na wiele niezależnych wyjść abonenckich. Dzięki niemu każde wyjście dostaje dokładnie tę polaryzację i to pasmo, o które prosi podłączony dekoder – wszystko odbywa się automatycznie, bez ingerencji użytkownika. Popularne rozwiązania dostępne na polskim rynku to multiswitche firm Televes, Spaun, Telmor i Dipol, a ich ceny zaczynają się od ok. 300 zł za mniejsze modele (4–8 wyjść) i dochodzą do ponad 1000 zł za urządzenia obsługujące 16–32 wyjść abonenckich.

Seria TT Classic od firmy Telmor to jeden z popularniejszych wyborów wśród polskich instalatorów – model TT 5/8 FT z zasilaczem kosztuje ok. 365 zł netto i obsługuje 8 wyjść abonenckich przy 5 wejściach (4 polaryzacje/pasma z LNB + wejście dla sygnału naziemnego DVB-T). Warto pamiętać, że multiswitch z aktywnym torem sygnału naziemnego to lepszy wybór niż model z pasywnym torem, ponieważ unika nadmiernych strat sygnału DVB-T, które w przypadku modeli pasywnych mogą wynosić nawet 19 dB. Decydując się na montaż anteny satelitarnej w budynku, instalator dobierze multiswitch tak, by liczba wyjść pokrywała potrzeby wszystkich lokali plus ewentualną rezerwę na rozbudowę.

Hotbird i dlaczego antena musi patrzeć w odpowiednie miejsce

Większość polskich pakietów satelitarnych nadaje z pozycji orbitalnej Hotbird 13°E. Zarówno Polsat Box HD, jak i popularne pakiety Canal+ transmitują swoje programy właśnie z tego satelity, dlatego instalacje zbiorcze w polskich blokach ustawia się przede wszystkim właśnie na Hotbirda. Dla Warszawy i okolic oznacza to azymut ok. 190° i elewację ok. 30°, a w innych regionach Polski wartości te różnią się o kilka stopni – dlatego przy precyzyjnym ustawieniu anteny zbiorczej niezbędny jest profesjonalny miernik sygnału satelitarnego, a nie aplikacja na telefonie z kompasem.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja z satelitą Astra 19,2°E – na tej pozycji orbitalnej dostępny jest po polsku m.in. kanał TV Trwam i Radio Maryja, a oprócz tego kilkadziesiąt kanałów niemieckich oraz kilkanaście niekodowanych kanałów francuskich. Jeśli mieszkańcy bloku chcą mieć dostęp do obu pozycji, instalacja zbiorcza musi być zaprojektowana na 2 anteny (lub 1 antenę z specjalnym konwerterem wielogłowicowym), a multiswitch musi obsługiwać sygnały z co najmniej 2 konwerterów LNB jednocześnie. Takie rozwiązania są dostępne na rynku, ale ich koszt jest odpowiednio wyższy, a projekt instalacji – bardziej złożony.

Jak zbudowana jest instalacja od dachu do gniazdka

Instalacja zbiorcza składa się z kilku warstw. Na dachu montuje się anteny offsetowe i konwertery LNB (tzw. quatro LNB lub quad LNB, w zależności od projektu). Kable koncentryczne – najczęściej typu RG-6 o średnicy ok. 6,8 mm – prowadzą sygnał przez szachty instalacyjne w ściankach budynku do multiswitchów lub wzmacniaczy rozmieszczonych na poszczególnych klatkach schodowych. Na każde piętro trafia jedna lub kilka gałęzi sygnału, a z rozgałęźnika okablowanie biegnie do poszczególnych mieszkań, gdzie kończy się gniazdem abonenckim RTV/SAT.

Kabel RG-6 z żyłą miedzianą (a nie stalową platerowaną miedzią) gwarantuje lepsze tłumienie i mniejsze straty sygnału na długich odcinkach. Dla instalacji zbiorczej, gdzie kable mogą mieć po kilkadziesiąt metrów, różnica jest zauważalna w parametrach takich jak MER (ang. Modulation Error Ratio – miara jakości sygnału cyfrowego wyrażana w decybelach). Im wyższy MER, tym czystszy odbiór bez zakłóceń. Dostawa anteny satelitarnej do budynku to jedno, ale równie ważne jest prawidłowe zakończenie każdego kabla złączem F – kompresyjnym lub skręcanym – bo niedokładnie wykonane złącze to jedno z najczęstszych źródeł problemów z sygnałem w całej instalacji.

Ile kosztuje instalacja zbiorcza i kto ją płaci

Koszt instalacji zbiorczej w budynku wielorodzinnym zależy przede wszystkim od liczby lokali, liczby klatek schodowych i stanu istniejącej infrastruktury kablowej. Sama instalacja zbiorcza (SAT + RTV) to wydatek zaczynający się od ok. 1200 zł za najprostsze układy, a przy dużych budynkach wielorodzinnych z kilkudziesięcioma mieszkaniami kwoty te rosną do kilku lub nawet kilkunastu tysięcy złotych. W przeliczeniu na 1 lokal koszt często odpowiada 12–22 miesięcznym opłatom za najtańszy pakiet w sieciach kablowych – co w dłuższej perspektywie oznacza, że inwestycja się opłaca, zwłaszcza jeśli uwzględnimy, że instalacja zbiorcza nie wiąże się z żadnymi miesięcznymi opłatami za sam dostęp do sygnału satelitarnego.

Najczęściej taką inwestycję finansuje wspólnota lub spółdzielnia mieszkaniowa ze środków funduszu remontowego, a decyzja zapada na zebraniu właścicieli. Jak wynika z opinii specjalistów cytowanych na portalach branżowych, takich jak dipol.com.pl czy forum.zarzadca.pl, kluczowym warunkiem jest tu uchwała wspólnoty – bez niej zarządca budynku nie może samodzielnie podjąć decyzji o montażu instalacji na dachu, który jest częścią wspólną. Warto więc zaproponować taki temat na zebraniu i przedstawić szacunkowy kosztorys przygotowany przez firmę instalacyjną.

Czy instalacja zbiorcza umożliwia odbiór dekoderów Canal+ HD i dekodery 4K

Tak – pod warunkiem, że instalacja jest prawidłowo wykonana i dostarcza sygnał o odpowiednich parametrach. Oferta telewizyjna Canal+ obejmuje m.in. satelitarne dekodery 4K takie jak Ultrabox+ 4K oraz Dualbox+ 4K, które odbierają sygnał w standardzie DVB-S2 z kodowaniem HEVC. Z kolei oferta Polsat Box to satelitarne dekodery Polsat Box 4K, Polsat Box 4K Lite oraz Soundbox 4K – każdy z nich podłącza się do instalacji zbiorczej dokładnie tak samo jak zwykły odbiornik, zajmując 1 wyjście multiswitcha. Wszystkie wymienione dekodery mają też wbudowane złącze sieciowe LAN lub Wi-Fi, co pozwala korzystać z usług streamingowych równolegle z odbiorem sygnału satelitarnego.

Jeśli w mieszkaniu jest kilka telewizorów i zależy nam na multiroom na kilka telewizorów, każdy telewizor lub dekoder wymaga własnego, oddzielnego kabla z multiswitcha. To jeden z powodów, dla których projektant instalacji powinien z wyprzedzeniem oszacować maksymalną liczbę wyjść, uwzględniając nie tylko liczbę mieszkań, ale i potencjalną liczbę urządzeń w każdym lokalu. Specjaliści polecają przyjmować co najmniej 2 wyjścia na lokal jako minimum przy nowych instalacjach.

Alternatywy dla tych, którym instalacja zbiorcza nie jest dostępna

Zdarza się, że budynek nie ma instalacji zbiorczej i wspólnota nie zamierza jej montować. W takiej sytuacji masz kilka opcji. Pierwsza to indywidualna antena na balkonie lub ścianie budynku – wymaga jednak zgody zarządcy lub wspólnoty, gdy montaż dotyczy elewacji lub dachu (części wspólnej). Druga opcja to korzystanie z dekoderów OTT, czyli działających wyłącznie przez internet: Canal+ oferuje dekoder Canal+ BOX+, a Polsat Box – Evobox Stream. Oba rozwiązania nie wymagają anteny, ale uzależniają jakość odbioru od przepustowości i stabilności łącza internetowego.

Trzecia możliwość to moduły CAM CI+: Canal+ udostępnia Moduł CAM ECP, a Polsat Box – Moduł CAM CI+, które pozwalają oglądać zakodowane kanały bezpośrednio przez wbudowany tuner satelitarny nowoczesnego telewizora, bez konieczności zakupu osobnego dekodera. W każdym przypadku, gdy mamy do czynienia z sygnałem satelitarnym, potrzebujemy sprawnego kabla doprowadzonego do gniazda SAT w mieszkaniu.

Wyższość telewizji satelitarnej nad streamingiem

Argument o wyższości sygnału satelitarnego nad streamingiem nie jest marketingowym sloganem, lecz kwestią potwierdzoną badaniami. Według raportu LoCaT, serwis Polsat Box i podobne platformy satelitarne są 6–8 razy bardziej energooszczędne niż streaming OTT i IPTV. Przeciętne zużycie energii na godzinę oglądania wynosi ok. 19 Wh dla telewizji satelitarnej, podczas gdy streaming OTT pochłania aż 109 Wh, a IPTV nawet 153 Wh. To olbrzymia różnica, która przekłada się zarówno na rachunek za prąd, jak i na ślad węglowy.

Do tego dochodzi kwestia niezawodności: satelita dostarcza sygnał niezależnie od obciążenia sieci internetowej, przerw u dostawcy internetu czy chwilowych przeciążeń serwerów. Wiele osób korzysta z Canal+ przez internet lub Polsat Box przez internet jako uzupełnienia, ale to właśnie sygnał satelitarny gwarantuje stabilność odbioru w czasie największych wydarzeń sportowych, gdy miliony ludzi jednocześnie próbują załadować ten sam stream. Canal+ 4K z sygnałem satelitarnym działa płynnie nawet wtedy, gdy domowy router pokazuje zaledwie 1 kreskę zasięgu.

Co sprawdzić przed montażem instalacji zbiorczej

Zanim wspólnota podejmie ostateczną decyzję o montażu, warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań, które pozwolą ocenić zakres prac i ich koszt:

• Czy dach budynku ma wolną powierzchnię z niezasłoniętym widokiem w kierunku południowym (azymut ok. 190° dla Hotbirda)?
• Czy w budynku istnieją szachty instalacyjne umożliwiające prowadzenie kabli do wszystkich lokali?
• Jaka jest liczba lokali i potencjalna liczba odbiorników (w tym w trybie multiroom)?
• Czy instalacja ma obsługiwać tylko Hotbirda (13°E), czy również inne pozycje orbitalne (np. Astra 19,2°E)?
• Czy sygnał DVB-T (telewizja naziemna) ma być dystrybuowany w tym samym kablu co sygnał satelitarny?

Na etapie projektowania instalacji specjalista powinien wykonać pomiar siły i jakości sygnału satelitarnego na dachu budynku za pomocą profesjonalnego miernika, a nie odwoływać się jedynie do tabelarycznych wartości nominalnych. Rzetelna firma instalacyjna wykona taki pomiar przed sporządzeniem kosztorysu i nie pobierze za niego dodatkowych opłat – to zwykła część przygotowania projektu.

Darmowe kanały satelitarne i opcje dostępne bez abonamentu

Jedną z zalet instalacji zbiorczej jest to, że po jej uruchomieniu każdy mieszkaniec ma dostęp do kanałów telewizyjnych bez opłat – mowa o ogólnodostępnych, niekodowanych kanałach nadawanych w pakiecie FTA (Free-to-Air) z pozycji Hotbird 13°E. Na tej pozycji orbitalnej dostępnych jest kilkadziesiąt takich stacji, m.in. kanały informacyjne i rozrywkowe. Odrębną kwestią jest dostęp do płatnych pakietów, gdzie niezbędny jest dekoder i aktywna karta dostępu lub moduł CAM.

Warto też wiedzieć, że serwis Canal+ oferuje swoim abonentom nie tylko sygnał satelitarny, ale i pakiety internetowe – zarówno szerokopasmowy internet bez limitu danych, jak i usługi telefoniczne w ramach konwergentnych ofert. Dla wspólnot mieszkaniowych może to być interesujący punkt przy negocjowaniu warunków z operatorem, zwłaszcza gdy budynek jest wyposażony w instalację zbiorczą i podłączona do niej infrastruktura sieciowa umożliwia realizację takich usług. Polsat Box 4K to z kolei propozycja dla osób, które chcą maksymalnej jakości obrazu na telewizorze UHD bez rezygnowania z solidnego, niezawodnego sygnału satelitarnego.